Cartref >

CLODDIAD DWY DOMEN GLADDU CYNHANESYDDOL YM MHANT Y BUTLER, LLANGOEDMOR, GER ABERTEIFI

Mae dau grug crwn (tomenni claddu) yn gorwedd ar gefnen 130m uwchlaw lefel y môr. Mae’r crugiau 50m ar wahân. Mae’r crug gogleddol (55928) yn eithaf unigryw, yn goroesi hyd at 35m-45m mewn diamedr ac yn 0.75m o ran uchder, ond mae’r crug deheuol (55929) bron wedi diflannu ac mae ei ddiamedr oddeutu 30m a dim ond yn 0.2m o ran uchder. Caiff y ddau eu haredig yn rheolaidd, gyda thaeniadau o garreg yn amlygu eu safleoedd.

Yn sgil arolwg geoffisegol yn 2008, darganfuwyd ffos â diamedr c.20m o amgylch y crug gogleddol, yn ogystal â phydewau a beddau posibl ac arwyddion y gallai’r tomenni ddeillio o fwy nag un cyfnod adeiladu. Dim ond awgrym o ffos, c.11m diamedr, a gofnodwyd o gwmpas y crug deheuol, ond darganfuwyd bedd canolog posibl. Gallai sawl ffos gron i’r gogledd a’r gorllewin o’r crug gogleddol fod yn weddillion tomenni claddu llai, wedi’u gwastadâu.

Yn 2009, bwriedir nodweddu archaeoleg y ddwy domen a’u nodweddion cysylltiedig ac asesu eu potensial. Bydd hyn yn cael ei wneud ar ddiwedd mis Medi gyda chymorth grwp o wirfoddolwyr lleol brwdfrydig.


Llun Cyffredinol – Yn edrych i’r gogledd-ddwyrain gyda’r crug crwn deheuol wedi’i farcio gan ledaeniad carreg yn y blaendir. Mae lledaeniad tebyg yn marcio’r crug gogleddol yn y tir canol

 


Arolwg topograffig gyda data geoffisegol arosodedig yn dangos lleoliad y ddau grug crwn a nodweddion eraill

 

 


Dechrau torri y ffos gyntaf dros y domen fwyaf


Parhau cloddio dros y domen fwyaf


Y ffos a dorwyd i archwilio'r nodweddion sydd yn dangos yn yr arolwg geoffisegol


Y ffos dros y domen lleiaf yn dangos cymaint bach ohoni sydd yn parhau

Dydd 1 - 18 Medi 2009

Fe agorwyd tair ffos. Mae'r ffos ar draws y domen fawr (55928) yn dangos ei bod wedi parhau i fyny i 1m o daltra a 25m o dryfesur. Mae'r ffos ar draws y domen llai (55929) yn dangos fod ddim llawer ohoni yn parhau ond mae ganddi fedd ochr-garreg canolog. Fe agorwyd trydedd ffos i edrych ar nodweddion bosib a ddatguddiwyd yn yr arolwg geoffisegol.

 

 

 



Felicity a Vanessa yn clanhau y ffos dros y domen leiaf


Hubert a Ann yn dechrau gwaith ar y ffos dros y domen fwyaf

Dydd 2 - 21 Medi 2009

Roedd na tua 10 gwirfoddolwr yn cymeryd rhan yn y dydd cyntaf o gloddio. Dim ond cerrig rhydd oedd y bedd ochr-garreg bosib a ddarganfyddwyd yn y domen leiaf. Yn wir, roedd yr holl gerrig a oedd yn rhan o'r bedd yma wedi eu cyffroi gan aredig ac felly fe gloddiwyd rhain i adael y pridd isod. Fe ddarganfyddwyd darnau o esgyrn llosg yn ystod y gwaith yma. Fe ddechreuwyd glanhau y ffosydd yn y domen fawr.

 

 

 

 

 


Mae sylfaen y domen lleiaf yn parhau o flaen Will a Felicity. Mae Will yn dal rhan o'r asgwrn llosg a ddarganfyddwyd yma.


Paul yn gweithio ar y ffos dros ganol y domen lleiaf. Gellir gweld y pridd a oedd o dan y domen fel marc tywyll yn y canol.


Hubert a Betty ar ben y domen fawr. Gweler y nodwedd rownd o gerrig a'r astell llosg.


Golygfa arall o ben y domen fawr.

 

Dydd 3 - 22 Medi 2009

Fe ddarganfyddwyd fod sylfaen y domen leiaf wedi parhau, ond rhoedd mewn rhannau bach. Mae ardal o sial torredig yn sylfaen y domen yn awgrymu fod y bedd ger llaw. Mae darganfyddiad o rhagor o esgyrn llosg yn ategu fod claddedigaeth losg yn y domen.

Drwy glanhau y domen fawr fe welwyd ardal o gerrig - efallai carn fach ar ben y domen. Nesaf i hwn roedd beth oedd yn edrych fel astell llosg. Bydd cloddio rhain yn parhau yfory.

 

 

 

 


Y domen lleiaf, yn dangos faint leiaf sydd yn parhau


Will a Felicity yn cloddio sylfaen y domen leiaf


Martin yn clanhau y casgliad o gerrig ar ben y domen fawr


Y casgliad o gerrig ar ben y domen fawr

Dydd 4 - 23 Medi 2009

Diwrnod o glanhau a ffotograffio i baratoi am gloddio.

Cafodd gweddill y domen leiaf ei chynlunio a ffotograffio a dechreuwyd y cloddiad.

Fe glanhauwyd a ffotograffiwyd y casgliad o gerrig ar ben y domen fwyaf. Fe fyddwn yn cynllunio a dechrau cloddio yfory.

 



 

 

 


Will yn cloddio'r bedd canolog yn y domen leiaf.


Tim yn cloddio'r carn yn y domen fawr.

Dydd 5 – 24 Medi 2009

Fe ddarganfyddwyd y twll bedd canolog yn y domen leiaf and fe ddechreuwyd y gloddiad. Mae'r asgwrn llosg a welwyd yn y pridd uchaf yn y twll ym amlygu fod corff llosg wedi ei wasgaru dros ben y bedd. Mae rhan o'r twll bedd tu allan y ffos gloddio. Byddwn yn cael gwared y pridd dros yr ardal hyn yfory.

Mae cloddiad y domen fawr yn dangos fod y casgliad o gerrig ar y wyneb mwy na thebyg yn garn o oedd wedi ei amgylchu gan y domen bridd. Bydd rhaid cael gwared o lawer o bridd i datguddio y garn hon.

 

 

 


 

 

 



Paul a Will yn ehangu'r ffos dros y domen fach i ddatguddio y gweddill o'r bedd canolog.



Y domen fawr - mae'r darlun yn dangos ei maint ar ol cael gwared o'r haen silt a oedd yn ei hamgylchu. Mae Tim, yn y blaen wrth sylfaen y crug ac Annie yn y canol ar ben y crug.

Dydd 6 - 25 Medi 2009

Fe ddarganfyddwyd claddedigaeth llosg posib yn nhwll y bedd yn y domen leiaf. Roedd y bedd yn tipyn fwy o faint nag oeddem yn disgwyl ac mae gwaith wedi dechrau i ehangu'r ffos i ddangos ei holl faint.

Roedd ein tybiaeth gynharaf am y casglaid o gerrig ar ben y domen fawr yn anghywir. Nid pen carn yw hwn ond sylfaen carn a adeiladwyd ar ben y domen. Wrth gael gwared o'r crug fe welom ei fod wedi ei wneud o bridd a thywarch. Mae beth sy'n edrych fel carreg stond wedi ei hamgylchu yn y crug.

 


 

 


 

 

 


Hubert yn glanhau dros ben y bedd a dadorchuddiwyd yn y domen leiaf.


Ruth a Silke yn cael gwared o'r cerrig ar ben y domen fawr.

Dydd 7 – 27 Medi 2009

Dydd Sul - diwrnod tawel a dim ond nifer bach o fobl yn gweithio ar y safle. Cafodd y bedd yn y domen leiaf ei dadorchuddio yn gyfangwbl yn barod i'w gloddio. Ar y domen fawr dechreuom y gwaith o gael gwared o'r casgliad o gerrig a oedd ar ben y domen.

 

 


 

 


 

 

 


Barry yn cloddio'r rhych yn cynnwys y garreg a thwll.


Llun agos o'r garreg a thwll.

Dydd 8 – 28 Medi 2009

Fe barhauodd y gwaith o gloddio'r bedd o dan y domen leiaf, gyda rhagor a esgyrn a darnau o grochenwaith o'r Oes Efydd yn cael eu darganfod.

Ar y domen fawr, roedd y gwaith yn canolbwyntio ar cloddio drwy'r domen i ddatguddio'r pridd cynhanesynol sydd yn parhau o dan y domen. Fe ddarganfyddwyd dwy rhych fach tu allan i'r domen. Mewn ffos mor fach, nid yw'n bosib i ddweud a yw rhain yn gydgylchol i'r domen neu beidio. Fe ffeindiwyd carreg gron a thwll ar ffin un o'r ffosydd yma.

 

 


 

 


 

 

 


Felicity a Paul yn cloddio'r bedd o dan y domen leiaf.


Y domen fwyaf, yn dangos y ffos bosib is y pridd cynhanesyddol.

 

Dydd 9 – 29 Medi 2009

Fe ddarganfyddwyd rhagor o esgyrn llosg a darnau o grochenwaith Oes Efydd yn ystod y cloddiad o'r llanw uchod o'r bedd is y domen leiaf. Ar diwedd y dydd roedd y gladdedigaeth llosg ar waelod y twll yn dechrau cael ei ddadorchuddio.

Ar y domen fwyaf, cawsom wared o'r pridd cynhanesyddol o dan y domen i ddadorchuddio beth sydd yn edrych fel dwy ochr ffos cydgylchol. Mae'r ffos hon yn gorwedd is y pridd a'r tywarch cynhanesyddol, yn awgrymu fod tipyn o amser rhwng llenwi naturiol y ffosydd ac adeiladu y domen.

 

 

 

 


 

 


 

 

 


Y claddedigaeth llosg cynraddol o dan y domen leiaf.


Sikko, Annie a Sue yn cloddio'r domen fawr. Mae Sikko yn cloddio un o'r ffosydd bas.

Dydd 10 – 30 Medi 2009

Claddedigaeth llosg syml oedd yn y bedd cynraddol o dan y domen leiaf. Mae'r crynodiad cryf o esgyrn llosg yn awgrymu fod y corff wedi ei osod mewn cwd, basged neu focs.

Mae'r ffosydd a oedd yn edrych yn sylweddol o dan y domen fwyaf wedi troi allan i fod dim ond nifer bach o centimetrau yn ddwfn. Fe welwyd twll bach posib yn llawn o farwor o dan y pridd cynhanesyddol tuag at canol y domen.

 

 

 

 


 

 


 

 

 


Y bedd o dan y domen leiaf. Nodwch y twll cyharach, heb ei gloddio ar y chwith.


Cloddio'r domen fawr.


Annie yn y bedd.

 

Dydd 11- 1 Hydref 2009

Cafodd y bedd o dan y domen leiaf ei gwaghau. Ar ochr o'r bedd fe nodwyd fod yna dwll llai o faint ac yn henach na'r bedd; fe fydd hwn yn cael ei gloddio yfory.

Fe ddarganfyddwyd fod y twll posib o dan y domen fawr yn ardal o bridd yn cynnwys llawer o farwor. Mae twmpath y domen yn edrych fel petai mwy cymleth nag oedden yn meddwl yn wrieddiol. Bydd y cloddiad yn parhau yfory.

 

 

 

 


 

 


 

 

 


Y twll 'lladrata' llawn cerrig yn y domen fawr.


Aeoldau'r tim yn edrych ar Paul a Hubert yn cloddio.

 

Dydd 12 - 2 Hydref 2009

Gwariwyd rhan fwyaf o heddiw yn cofnodi - arluniaeth, cofonodio ysgrifennedig a ffotograffiaeth. Yn y domen fawr mae nifer o gerrig mawr yn awgrymu fod y domen wedi ei lladrata yn y gorffennol diweddar ond nid yw hyn yn glir. Yn anfodus ni fydd yn bosib i fod yn siwr o hyn am fod amser yn rhedeg allan.

 

 

 

 


 

 


 

 

 


Paul yn clanhau dros y twll cynnar o dan y domen leiaf.


Rhan draws drwy y twll cynnar.

 

Dydd 13 - 4 Hydref 2009

Diwrnod o arlunio traws a chynllunio y domen fwyaf. Fe gafodd y twll cynnar o dan y domen leiaf ei gloddio. Darganfyddwyd fod hwn yn llawn o farwor, cerrig llosg a peth asgwrn llosg - claddedigaeth rhan llosg.

 

 

 

 

 


 

 


 

 

 


Ail-lanw y safle.

Dydd 14 – 5 Hydref 2009

Y diwrnod olaf a bum yn cymeryd samplau terfynnol, gorffen y cofnodi ac ail-lanw y safle. Mae llawer o waith i'w wneud - dadansoddi samplau pridd a chael dyddiadau radiocarbon - cyn i'r safle ddatguddio ei chyfrinachau; bydd y gwaith hyn yn cael ei wneud dros y flwyddyn nesaf.

Yn olaf, fe hoffai bawb oedd yn gweithio ar y safle ddiolch David a Lynette George am adael ni i gloddio ar eu fferm.

 

 

 

 

 

[cliciwch am rhestr y pynciau os nad yw'n bresennol]