Prosiect Castell Nanhyfer - Dyddiadur Cloddio
Wythnos 1 - 16fed i 19fed Mehefin 2009 |
|
| Ffos B Gwirfoddolwyr lleol Reg Davies a Joan Thurman yn cloddio rhai o'r digonedd o ddarnau o grochenwaith sydd yn y ffos yma. Mae'r darnau yn gorwedd ar ben yr haen ddistryw sydd gymaint a 0.5 i 0.9m o ddwfn. I'r chwith mae rhan wal a ddatgelwyd yn ddiweddar. Rhed y wal o'r dwyrain i'r gorllewin ac mae ei hyd ar hyn o bryd yn anwybodol.
|
 |
Myfyrwyr a gwirfoddolwyr yn ymlacio ar ol diwrnod caled o waith yn y ffosydd.
|
 |
Ffos F Ar ol llawer o balu caled mae adeiladwaith y twr yn ymddangos ar ben y domen. Wrth ddisgwyl ar y tystiolaeth sydd wedi parhau, mae'n edrych fel petai'r twr wedi ei adeiladu o waliau llech a chlai ac yn cynnwys rhai blociau o dywodfaen maint afreolaidd.
|
 |
Ffos F Cloddio canol sylfaen y twr yn datguddio rwbel ar ben haen llosg.
|
 |
Ffos F Mae camedd wal y twr yn ymddangos yn glir; fe'i fesurwyd ac mae tua 9m o dryfesur.
|
 |
Ffos F Mae'r llun yn dangos toriad sylfaenol yng ngwyneb gogledd wal y twr lle mae'r adran i'r dde (sy'n gwynebu i'r gogledd) wedi symud lawr y llethr rhywbryd yn y gorffennol. Paham? Efallai ei fod yn rhan o ddinistriad bwriadol y gastell gan Hywel Sais yn 1195 neu methiant defnydd y domen i gefnogi y twr rownd yn arwain i Hywel Sais adael y gastell.
|
 |
20fed Mehefin 2009 |
|
|
Rhoedd yr ymweliad yn rhan o ddathliad penblwydd 125fed 'Pentre Ifan', sef yr Heneb cyntaf yng Nghymru i gael ei gofrestri yn 1884.
|
 |
Ffos B o'r ochr O'r lle mantes hwn gellir weld ongl y wal a ddatguddiwyd yn ystod y cloddiad blwyddyn olaf a rhan o'r dystiolaeth o ddinistriad bwriadol y gastell. Mae'r llun yn edrych i'r gogledd tuag at y domen a gellir ei gweld yn y cefndir ar y chwith.
|
 |
Ffos B Yn y rhan o'r wal onglog yma a gloddiwyd yn ddiweddar, fe ddarganfyddwyd ystlysbost dywodfaen i'r pen deheuol (ar y dde yn y darlun). Wrth edrych ar gylfwr y tywodfaen gyda'i ffiniau miniog a marciau gaing clir, mae'n debyg fod y nodwedd yma dimond wedi bod yn ei le am amser bach cyn dinistriad y gastell.
|
 |
Ffos D Tim, un o'r myfyrwyr sy'n gwirfoddolu, yn gwiethio'n galed yn cloddio un o ddau dwll post posib yn Ffos D ar ben y banc amddiffynnol. Mae'r tim yn ceisio darganfod a oes rhagor a dyllau pyst yn dal i'w cael ar hyd yr aliniad yma.
|
 |
Ffos F Mae wal y twr yn dal i ymddangos yn ystod y cloddiad. Yma gellir gweld wal y twr yn gron ac yn hardd, yn cael ei chlanhau gan y myfyrwyr 'ffodus'.
|
 |
Golygfa cyffredinol ar draws y safle tuag at Ffos B, yn edrych i'r de o ffos F (y domen). |
 |
Ffos A Gwirfoddolwr, Sue Hughes yn cloddio twll post yn Ffos A. Mae'r ffos hon hefyd yn dangos ardaloedd mawr sydd a tystiolaeth o fywiolaeth gan gynnwys rhannau llosg.
|
 |
Wythnos 2 - 21fed i 27fed Mehefin |
|
Ffos B Diwrnod poeth arall yn y ffosydd ac mae'r dangarfyddiadau yn dal i ddod; mae Mike a Reg yn gwiethio eu ffordd drwy'r haen ddistryw. Yn y blaen, gellir gweld rhiw (o'r chwith i'r dde). Llawr wedi
ei ddal at ei hun gan forter yw hwn. Yfory y byddwn yn dilyn yr
archaeoleg yn ol i ffin yr adeilad. |
 |
Ffos B Fe ddilynwyd yr archaeoleg yn ol i doriad yn y rhiw ar ochr ddeheuol yr adeiladau. Yn y llun yma gellir gweld gwyneb y morter tu allan y llen blastig. Tebyg mae ffordd cul rhwng dau adeilad yw'r ardal yma. Uwchben mae ffram drws tywodfaen wrth ymyl wal llech a chlai. Yn y blaen mae'r haen rwbel ddistryw tu fewn i'r ystafell gyda'r trothwy llech yn is. Mae cefn yr adeilad wedi syrthio lawr y rhiw serth i'r de drwy erydiad naturiol neu yn ystod dinistriad bwriadol y gastell. |
 |
Ffos B Mae'r llun yma yn dangos y gwaith llech main a blociau tywodfaen yng nghefn y wal deheuol yn ardal 'A' a gloddiwyd blwyddyn olaf.
|
 |
Ffos B Richard Jones o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed yw'r Archaeolegwr Cyswllt Cymunedol ar y safle. Yma, mae yn sgwrsio am yr archaeoleg gyda gwirfoddolwr Joan ac ymwelwyr. Gellir gwled yn glir, dwy wal allanol yr adeiladau A a B yn yr ardal ddeheuol, sydd yn creu'r ffordd gul.
|
 |
Ffos F Myfyriwr a gwirfoddolwr lleol, Rhian, yn egluro archaeoleg welydd y twr i ymwelwyr. Mae'r llun yn dangos yn fanwl adeiladwaith y twr a haenau y rwbel distryw tu fewn i'r welydd.
|
 |
Ffos B Rydym wedi croesi'r trothwy yn yr adeilad llech a chlai yn Ffos B. Fe'i enwir, 'Adeilad B Ardal Ddeheuol'. Gellir gweld gwaith saer main yn ffram y drws yn y mynediad i'r ystafell. Mae'r llun yn dangos dwfn yr haen distryw. Rydym wedi cymeryd i ffwrdd am archwiliad, nifer o flociau carreg wedi eu trwsio a oedd yn rhan o'r drws. |
 |
Ffos F Mae'r tim wedi cloddio llawr y twr ac wedi darganfod llawer o grochenwaith a rhai darnau o esgyrn anifail wedi dadfeilio.
|
 |
Fe gloddiwyd nifer o dyllau post (a thyllau thrawst?) yn y ffos yma - gellir eu gweld tu ol i Sam. Mae llawer o sgwrsio yn mynd ymlaen ynglyn gwraidd a phwrpas y ffos ddwfn sydd yn llawn o gerrig, sydd yn cael ei chloddio gan Tim yn y cefndir. Yn y llun gellir gweld gwyneb y cerrig sydd yn llanw'r ffos i'r dde o'r tyllau post.
|
 |
Ffos A Mae nifer o ddarganfyddiadau pwysig wedi eu gwneud yn y ffos yma dros y diwrnodau diwethaf. Mae tyllau post wedi eu darganfod ac wedi eu cloddio a'u samplu. Mae toriadau yn y llawr yn awgrymu tyllau trawst neu wal lle mae'r defnydd wedi ei ddwyn. Mae peth crochenwaith diddorol iawn hefyd wedi ei ddarganfod. Rydym yn ansicr o'r gwreiddiad a'r oed. Fe fydd Dr Peter Webster o Brifysgol Caerdydd yn ymweld a'r safle dros y diwrnodau nesaf a gobeithir iddo egluro y darnau crochenwaith diddorol yma. |
 |
Cyfarwyddwr y Safle, Dr Chris Caple yn siarad gyda gwirfoddolwyr a myfyrwyr am ddehongliad y ffos yma. Mae'r haen distryw wedi ei fudo ac mae llawr y ffos nawr uwchben y gwyneb archaeolegol cyn-ddistryw.
|
 |
Wythnos 3 - 28fed Mehefin i 8fed Gorffennaf |
|
Ffos F Dydd hyfryd yma a rhagor o ymwelwyr i'r twr ar ben gogleddol o'r safle. Heddiw mae'r staff o Ymddiriedolaeth Archaeolegol Dyfed yn ymweld. Mae'r myfyrwyr nawr wedi cloddio lawr hyd yr haenau adeiladu isaf yn sylfaen y twr. Gellir gweld yn glir y cerrig sylfaenol i'r chwith o'r myfyrwyr.
|
|
Yn gynharach yn yr wythnos, cawsom ymweliad wrth ddisgyblion o'r ysgolion lleol. Ar ol tro rownd y cloddiad roedd y plant yn gallu cymeryd rhan yn y prosiect trwy olchi y cerrig a ddarganfyddwyd yn yr haenau distriwiol. Mae'n bosib fod y cerrig hyn a gelwir 'pwtan' wedi eu cloddio yn lleol.
|
 |
Ffos B Ardal Ddeheuol ‘B’ Sam yn cloddio yr ardal byw tu fewn yr adeiladau. Mae'r haen yma yn llawn o gymysgedd o glai a farwor. Yn ystod y cloddiad darganfyddwyd tyllau pyst. Efallai fod rhain yn rhan o adeiladwaith fewnol cyd-amserol neu yn dyddiadu o amser fwy cynnar pan roedd bobl yn byw yno.
|
 |
Ffos D-D Mae'r archeolegwr Will Davies yn agored rhych wrth
waelod y ffos amddiffynol fewnol ac yn dechrau'r gwaith caled o
ddatguddio'r gwaelodion organig sydd yn gorwedd isod. Ar ol llawer
o waith yn yr haul a'r glaw gyda pryfau pigo yn bob man, fe gloddiodd
y gwaelodion a darganfyddodd llechi yn gorwedd ar ongl tua 45 gradd
yn ffurfio siap 'V'. Mae'n edrych fel petai rhain wedi eu gosod
yn bwrpasol. Nid ydym wedi penderfynu eu pwrpas eto ond mae nhw
yn debygol o'r traenau tir cynnar a welwyd yn yr ardal yma. |
 |
Prynhawn Dydd Sadwrn Ar ol oedi cyn dechrau rydym unwaith eto yn ail-gychwyn ein gwaith. Dim llawer o ymwelwyr heddiw ond mae rhai archaeolegwyr amatur wedi cyrraedd i weld olion y twr 12 fed ganrif. Yma mae Will yn egluro yr archaeoleg i'n dau ymwelwr gwrol. Mae Beth a Ben yn parhau i glanhau'r safle yn barod i dynnu lluniau.
|
 |
Amser te. Beth a Ben yn cymeryd amser i sgwrsio am y cloddiad cyn dychwelyd i'r gwaith. |
 |
Dydd Sul 5ed Gorffennaf Dechreuad gwlyb arall ond mae pethai yn gwella wrth i'r haul dorri trwyddo. Yma mae Dr Caple yn rhoi hyfforddiant i Ben a Beth sut i ddechrau gwaith tu fewn Ffos F.
|
 |
Rydym yn dyfalbarhau nes amser cinio ac wedyn yn ail-ddechrau rhwng y cawodydd. Yma yn Ffos B, yn yr ardal adeiladau ddeheuol mae Rhian yn cloddio'r haen 12fed ganrif yn Ardal A, tra bod Dr Caple a Sam yn siarad am gloddiad y llawr morter yn y ffordd gul rhwng adeiladau A a B. Yn y cefndir gellir gweld Mike a Ben yn symud y domen gwastraff fel ein bod yn gallu darganfod maint y wal a ddarganfyddwyd yn Ffos B eleni.
|
 |
Ffos B-B yn yr ardal goedog Yn yr ardal goedog yn agos i Ffos B, mae Tim, John a Phil yn agored ffos arall i geisio darganfod maint adeilad A yn yr ardal ddeheuol. Mae nhw yn gobeithio darganfod dychwelyd y wal a ddarganfyddwyd blwyddyn diwethaf.
|
 |
Rydym yn parhau i weithio gan osgoi'r cawodydd nes canol y prynhawn pan mae'r glaw yn arllwys lawr.
|
 |
Heddiw, fe ymwelodd Cynghorydd Cymenudol Susan Greenwood a'r safle. Mae'r darlun yn ei dangos gyda'i thamaid cyntaf o grochenwaith 12fed ganrif.
|
 |
Mike a Trevor yn cloddio adran llawr y twr ac yn darganfod tyllau pyst o'r twr pren gwreiddiol.
|
 |
Tim y Cloddiad O'r chwith i'r dde - Will, Aimee, Tim, Mike, Sam, Beth, Phil, Ben, Rhian, Jon, Trevor, Richard. Aelodau arall y tim - Joan, Mair, Rhiannon, Reg, Susan, Charles, Sue a Carl.
|
 |
